In een land waar de helft onder zeeniveau ligt is 322,4 meter genoeg om het hoogste punt te zijn. De Vaalserberg, in de uiterste zuidoosthoek van Limburg, draagt die titel al sinds Nederland zijn huidige grenzen kreeg. Maar waarom ligt het hoogste punt uitgerekend daar, en is het eigenlijk wel een berg?
Geen berg, maar de rand van een plateau
Strikt genomen is de Vaalserberg geen op zichzelf staande berg. Het is de noordwestelijke rand van het Plateau van Vaals, dat weer onderdeel is van het Ardennen-Eifelmassief. Dat gebergte ontstond honderden miljoenen jaren geleden en is sindsdien flink afgesleten. Wat je in Vaals ziet is dus het uiterste puntje van een veel groter en veel ouder heuvelland dat zich uitstrekt tot in België en Duitsland.
De rivier de Maas heeft daar eeuwenlang doorheen gesneden. Daardoor liggen de plateaus in Zuid-Limburg als brede tafels tussen de dalen, en niet als toppen. Wandel je omhoog, dan merk je dat: het is een geleidelijke klim, geen echte beklimming.
Waarom precies 322,4 meter
Nederlandse hoogtes worden gemeten ten opzichte van het Normaal Amsterdams Peil, ruwweg het gemiddelde zeeniveau bij Amsterdam. Door nauwkeurigere metingen is het officiële cijfer in de loop der jaren een paar decimeter opgeschoven, van 322,7 naar de huidige 322,4 meter. Het landschap veranderde niet, de meettechniek wel.
Waar de rest van Nederland ligt
Het contrast is groot. Het laagste punt van Nederland ligt bij Nieuwerkerk aan den IJssel, ongeveer 6,76 meter onder NAP. Tussen het hoogste en laagste punt zit dus nog geen 330 meter verschil, terwijl in België alleen al het Signal de Botrange op 694 meter ligt en de Duitse Eifel ruim boven de 700 meter uitkomt.
Wel is er discussie over de titel. Sinds Caribisch Nederland in 2010 bij het land hoort, is de Mount Scenery op Saba met 887 meter formeel het hoogste punt van het Koninkrijk. De Vaalserberg blijft het hoogste punt van het Europese deel.
Het Drielandenpunt
Wat de plek bijzonder maakt is niet de hoogte, maar de grens. Op de top raken Nederland, België en Duitsland elkaar. Tot 1919 was het zelfs een vierlandenpunt, want daar lag het piepkleine Neutraal Moresnet, een gebiedje van nog geen vier vierkante kilometer dat ontstond omdat Nederland en Pruisen het na 1815 niet eens werden over een zinkmijn.
Er staat een uitkijktoren van dertig meter, waarmee je effectief boven de 350 meter uitkomt en bij helder weer tot ver in de Eifel kijkt. Verder vind je er een doolhof, horeca en drukte, want de plek trekt honderdduizenden bezoekers per jaar.
Hoe kom je er
Vanuit Vaals loopt een wandelpad van ongeveer drie kilometer omhoog met een hoogteverschil van zo'n 130 meter. Met de fiets is de klim vanaf Vaals kort maar stevig, met stukken tot elf procent. Er is ook een parkeerplaats vlak bij de top, tegen betaling. Wil je de rust, ga dan buiten het weekend en buiten de zomervakantie.
De Vaalserberg is dus vooral een aardrijkskundige curiositeit: geen berg, maar de plek waar het Nederlandse landschap net even niet meer plat is en waar je in drie stappen door drie landen loopt.
