Haaien bij Zakynthos komen voor, net als overal in de Middellandse Zee, maar je hoeft je er als zwemmer of snorkelaar vrijwel geen zorgen over te maken. De soorten die in de Ionische Zee leven, zoals de blauwe haai, de doornhaai en kleinere kathaaien, houden zich vooral op in open en diep water, ver van de stranden. Ze zijn schuw, eten vis en inktvis en mijden mensen. Aanvallen op zwemmers in Griekenland zijn uiterst zeldzaam; je hebt in de praktijk meer kans op een kwal of een zee-egel dan op een haai. De dieren die je bij Zakynthos wél regelmatig in ondiep water tegenkomt, zijn de onechte karetschildpad (Caretta caretta) en soms een monniksrob. Zwemmen op de stranden van Zakynthos is dus veilig, zolang je de gewone regels aanhoudt: let op de vlaggen, blijf binnen de zwemzone en ga niet alleen ver de zee op.
Welke haaien leven er in de Ionische Zee?
De Middellandse Zee telt enkele tientallen haaiensoorten, en een deel daarvan zwemt ook in het Ionische bekken tussen Griekenland en Italië. De meeste zijn klein of middelgroot en leven op de bodem of in diep water. De blauwe haai is waarschijnlijk de meest voorkomende grotere soort, maar die blijft ver uit de kust. Verder gaat het om doornhaaien, kathaaien, gladde haaien en af en toe een zeldzame bezoeker zoals een voshaai of een reuzenhaai, die alleen plankton eet.
De witte haai komt in de Middellandse Zee voor, maar is er zeldzaam en bedreigd. Waarnemingen zijn er vooral rond Sicilië, Tunesië en de Adriatische Zee, en dan meestal door vissers op zee. Rond de Griekse eilanden zijn bevestigde meldingen schaars. Meer over de soorten en hun status vind je bij de IUCN, die de rode lijst van bedreigde diersoorten bijhoudt.
Hoe zeldzaam zijn haaien bij het strand?
Erg zeldzaam. Haaien in de Middellandse Zee zijn de afgelopen decennia sterk in aantal afgenomen door visserij en bijvangst. Wat er nog zwemt, houdt zich op in gebieden met veel vis, en dat is zelden de ondiepe, drukke kustzone bij een badplaats als Laganas of Tsilivi. Als er al eens een haai in de buurt van de kust wordt gezien, is dat meestal een verdwaald of gewond dier dat snel weer vertrekt.
Voor een gevoel van verhoudingen: wereldwijd worden per jaar enkele tientallen ongeprovoceerde haaienaanvallen geregistreerd, het merendeel in Australië en de Verenigde Staten. Griekenland komt in die statistieken vrijwel niet voor. Wie zelf wil nalezen hoe die cijfers in elkaar zitten, kan terecht bij het Florida Museum of Natural History, dat de internationale registratie van haaienaanvallen beheert.
Is zwemmen en snorkelen bij Zakynthos veilig?
Ja. De stranden aan de zuid- en oostkust, zoals Laganas, Kalamaki, Tsilivi en Alykes, liggen in ondiepe, beschutte baaien met zandbodem. Het water is er helder en rustig, ideaal voor kinderen en beginnende snorkelaars. Aan de west- en noordkust, bij bekende plekken als Navagio en de Blauwe Grotten, is de zee dieper en zijn er rotsen en stromingen. Daar ga je meestal met een boot naartoe en zwem je vlak bij het vaartuig.
- Zwem op bewaakte stranden en let op de vlaggen.
- Draag waterschoenen op rotsige plekken tegen zee-egels.
- Ga bij een kwallenwaarschuwing niet het water in.
- Zwem niet in de vaargeul van boten en jetski's; dat is een reëler risico dan welke haai ook.
Welke zeedieren zie je wel bij Zakynthos?
Zakynthos is vooral bekend om de onechte karetschildpad. De baai van Laganas is een van de belangrijkste nestgebieden van deze soort in de Middellandse Zee en maakt deel uit van het Nationaal Zeepark Zakynthos. In de zomer zie je de schildpadden geregeld aan de oppervlakte komen om adem te halen, en bij een rustige boottocht zwemmen ze soms vlak langs je heen. Op het strand zijn nesten afgezet met kooien, en 's nachts zijn de nestranden gesloten.
Verder leven er monniksrobben rond de grotten aan de westkust, zwemmen er dolfijnen in de Ionische Zee en zie je onder water baarzen, zeebrasems, murenen en veel kleine visjes rond de rotsen. Informatie over het zeepark en de regels voor bezoekers vind je op de site van Visit Greece. Achtergrond over de schildpad zelf staat op Wikipedia.
Wat doe je als je toch een haai ziet?
Blijf rustig. In verreweg de meeste gevallen gaat het om een klein, ongevaarlijk dier dat je meteen weer uit het oog verliest. Zwem in een normaal tempo terug naar de kant of de boot, zonder wild te spartelen, en waarschuw de strandwacht of de schipper. Ga niet achter het dier aan om een foto te maken. Vissers en duikers die een bijzondere soort zien, kunnen dat melden bij lokale natuurorganisaties; zulke meldingen helpen onderzoekers om de haaienpopulatie in de Middellandse Zee beter te volgen.
Waarom zijn haaien juist belangrijk voor de zee rond Zakynthos?
Haaien staan bovenaan de voedselketen en houden vispopulaties gezond door zwakke en zieke dieren weg te vangen. Dat de aantallen in de Middellandse Zee zo sterk zijn gedaald, is voor de zee zelf een slechte zaak. Veel soorten zijn inmiddels beschermd, en organisaties als het Wereld Natuur Fonds werken aan het beperken van bijvangst en het instellen van beschermde zeegebieden. Een haai in de Ionische Zee is dus eerder een teken dat de zee nog leeft dan een reden om niet te gaan zwemmen. Voor de vakantieganger blijft de conclusie simpel: geniet van het heldere water, kijk uit naar schildpadden en laat de zeldzame haaien met rust in het diepe.
